Lavta, ud ile aynı aileden gelen ama uzun saplı ve perdeli bir çalgıdır. Osmanlı müziğinde bir dönem yaygın olarak kullanılmış, sonra seyrekleşmiştir. İki çalgı arasındaki temel fark sap uzunluğu ve perde bağıdır. Uzun sap daha geniş bir ses alanı verir; perde bağı ise aralıkları sabitler.
Sabit aralıklar makam icrasını kısıtladığı için lavta belirli makamlarda daha rahat kullanılmıştır. Ud bu kısıtı taşımadığı için daha geniş bir repertuvara uyum sağladı. Bu, iki çalgının yollarının ayrılmasında belirleyici oldu. Son yıllarda lavta yeniden ilgi görmeye başladı ve kayıtları çoğaldı.
Ud öğrencisi için lavta dinlemek yararlıdır çünkü aynı repertuvarın farklı bir tınıyla nasıl duyulduğunu gösterir. Ayrıca perdeli ve perdesiz çalgı arasındaki ifade farkı doğrudan işitilir. Lavta kayıtlarını dinlerken perde bağlarının getirdiği sabitlik fark edilir; aynı makam udda esnek, lavtada daha köşeli duyulur. İki çalgının repertuvarı kısmen ortaktır; aynı peşrevin iki çalgıdaki icrası dinlendiğinde perde bağının ifadeye etkisi doğrudan duyulur.
Derslerimizde akraba çalgılar, aynı repertuvarın farklı tınılarını duyurmak üzere tanıtılır.